Άλμπουμ ΦωτογραφιώνΨηλορείτης

Πίτες της Γριάς

Πεζοπορική διαδρομή :  «Πίτες της Γριάς - Χάρακας”

Μήκος: 4,8 χλμ. (+4,4 χλμ. μέχρι τη Ριζηνία)
Υψόμετρο Αρχής: 520 μέτρα
Υψόμετρο Τέλους: 520 μέτρα
Χαμηλότερο υψόμετρο: 460 μέτρα
Μεγαλύτερο υψόμετρο: 560 μέτρα (για την κανονική διαδρομή), 660 μέτρα (έως Ριζηνία)
Μέγιστη Υψομετρική διαφορά: 100 μέτρα, (200 μέτρα έως Ριζηνία)
Διάρκεια: 2,5-3  ώρες (+ 2 ώρες για Ριζηνία)
Βαθμός δυσκολίας: Μικρός (κατάλληλη για οικογένειες και μαθητές). Ελαφρά ανηφορικός αν συνεχιστεί προς Ριζηνία
Προσφορά νερού: Δεν υπάρχει
Βλάστηση: Κατά τμήματα φρυγανική, δενδρώδεις καλλιέργειες, συστάδες βελανιδιάς

Αρχή διαδρομής
Η αρχή της διαδρομής γίνεται από το χώρο στάθμευσης στη  θέση θέας που υπάρχει πενήντα μέτρα πριν τη σχετική πινακίδα με τις «Πίτες» στον παλιό επαρχιακό δρόμο προς Αγία Βαρβάρα. Με τη διαπλάτυνση της οδού δεν θα υπάρχουν προβλήματα εφόσον διαμορφωθεί ο χώρος σε θέση στάθμευσης.

Τέλος Διαδρομής
Ίδιο με την αρχή

Πρόσβαση
Η πρόσβαση γίνεται από τον οδικό άξονα Ηρακλείου – Μεσαράς. Ο επισκέπτης μπορεί να χρησιμοποιήσει το Υπεραστικό ΚΤΕΛ για τη Μεσαρά ή ιδιόκτητο όχημα.

Περίληψη
Οι διαδρομή προς τις «Πίτες της Γριάς», αυτούς τους ιδιαίτερους βραχώδεις σχηματισμούς και τη δραματική βραχώδη έξαρση του «Χάρακα» που δεσπόζει στην ομαλή κοιλάδα είναι μια ξεκούραστη απόδραση σε ένα όμορφο περιβάλλον που διαμόρφωσε ο άνθρωπος και η φύση. Πέρα από τα γεωμορφολογικά στοιχεία της περιοχής, χαρακτηριστικά των νότιων ριζών του Ψηλορείτη, θα συναντήσει κανείς το όμορφο συνταίριασμα των ήπιων ανθρώπινων καλλιεργειών με τις μικρές νησίδες της άγριας φύσης. Κατά μήκος των πολλών χωμάτινων διαδρομών ο περιηγητής διέρχεται από διάφορες καλλιέργειες (κυριαρχεί η ελιά Olea europaea), εγκαταλειμμένους αγρούς και ελαιώνες, εκτάσεις με φρυγανική βλάστηση, καθώς και υπολειμματικές συστάδες βελανιδιάς (Quercus pubescens). Στις διάφορες εποχές του έτους φύονται πολλά άγρια φυτά και λουλούδια. Τα πετρώματα της περιοχής είναι κυρίως νεογενή ιζήματα στα οποία κυριαρχούν ψαμμίτες και μαργαϊκοί ασβεστόλιθοι με αρκετές θέσεις απολιθωμάτων δίθυρων και αχινών (clypeaster sp.) ηλικίας 6-7 εκατομμυρίων χρόνων. Παράλληλα, μέσα σε ψαμμίτες σχηματίζονται συσσωματώματα από συμπαγή ψαμμίτη, σφαιρικού σχήματος που οι κάτοικοι της περιοχής ονομάζουν «ψωμιά ή πίττες του Δία». Η αναρρίχηση μέχρι το τέλος του μονοπατιού προς τον υστερομινωικό οικισμό της Ριζηνίας, πέρα από την παραπάνω κούραση προσφέρει μια εντυπωσιακή θέα όλης της λεκάνης του Ηρακλείου από το εκκλησάκι του Αγ. Παντελεήμονα, που δεσπόζει στη μυτερή κορυφή του λόφου της Πατέλας. Η ολοκλήρωση του μονοπατιού και η επιστροφή στο χώρο στάθμευσης διέρχεται του απότομου και κατακόρυφου βράχου που δεσπόζει στο μέσο της ρεματιάς και οι ντόπιοι ονομάζουν «χάρακα» ή «βούτυρο», μιας και μοιάζει σαν ο βράχος να έχει κοπεί στη μέση όπως το βούτυρο. Η αναρρίχηση στην κορυφή του δεν είναι ιδιαίτερα δύσκολη ή απαιτητική και προσφέρει μια ωραία θέα όλης της γύρω περιοχής.

Περιγραφή διαδρομής
Από το χώρο στάθμευσης (Ι2) με τους μεγάλους ευκαλύπτους και την πινακίδα ενημέρωσης (Ι1) ακολουθούμε το μικρό κατηφορικό χωματόδρομο που οδηγεί προς τη ρεματιά (S24). Οι πίτες της Γριάς είναι εμφανείς από όλο το τμήμα της κατηφορικής αυτής πορείας. Δεξιά και αριστερά συναντούμε φρύγανα με διάφορους αγκαθωτούς θάμνους που την περίοδο της άνοιξης φιλοξενούν ανάμεσά τους και προστατεύουν με τα αγκάθια τους διάφορα είδη από ορχιδέες (Orchis sp. Ophrys sp.). Ο πρώτος χωματόδρομος προς τα δυτικά μας οδηγεί σε μια κατακόρυφη τομή στα πρανή του δρόμου όπου μέσα σε ψαμμίτες διακρίνονται μικρά, σφαιρικά σώματα από συμπαγή ψαμμίτη, που μοιάζουν με ψωμιά (S24). Αυτά είναι τα πετρωμένα «ψωμιά ή οι πίτες του Δία» που σύμφωνα με την παράδοση έριξε ο Δίας από τον Όλυμπο για να βοηθήσει τους μινωίτες σε μια ξηρή και καθόλου παραγωγική χρονιά (I3).

Ο κατηφορικός χωματόδρομος συναντά στη πορεία έναν άλλο χωματόδρομο που διασχίζει κατά μήκος τη ρεματιά (S4) και ακολουθώντας πορεία δυτική συναντούμε έναν άλλο μικρότερο χωματόδρομο που διασχίζει το ρέμα (S3). Μετά από διακόσια περίπου μέτρα ένας γυμνός βράχος στα ανατολικά του δρόμου αποτελεί από μόνος του ένα μικρό οικοσύστημα (I4). Ένα αχινοπόδι (Genista acanthoclada), ένα ρείκι (Erica manipuliflora), ένα μαυραγκάθι (Rhamus lycioides), μερικά βολβώδη και βρύα ριζώνουν μέσα στις μικρές ρωγμές του βράχου και το λιγοστό χώμα. Για να προσεγγίσουμε την πρώτη πίτα της Γριάς περνούμε πάνω από ένα μικρό πέτρινο γεφύρι (Ι5), η ομορφιά του οποίου φαίνεται μόνο από κάτω, αφού έχει σκεπαστεί με τσιμέντο και το χώμα του δρόμου.
Μετά από πενήντα περίπου μέτρα συναντούμε στην άκρη ενός ελαιώνα (S5) τις πρώτες «πίτες της Γριάς» (I6). Οι πίτες είναι σφαιρικοί, στρογγυλεμένοι βράχοι μαργαικού ασβεστολίθου του Μειοκαινου (6-7 εκατομμυρίων χρόνων) διαστάσεων έως 20 περίπου μέτρων, με σχετικό πεπλατυσμένο σχήμα. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των βράχων αυτών είναι μια μεγάλη αυλακιά που συνήθως διατρέχει την περιφέρειά τους σαν περίμετρος και δίνει σε όλο το σχηματισμό την εικόνα ενός «χάμπουργκερ».
Οι βραχώδεις αυτοί σχηματισμοί έχουν προκύψει από τη διάβρωση και αποσάθρωση του ασβεστολίθου. Η αρχική θέση των πετρωμάτων είναι ψηλά στην κορυφή του λόφου της Πατέλας. Οι ασβεστόλιθοι αυτοί έχουν στρώσεις με πάχος μερικών μέτρων. Εξαιτίας της διάβρωσης μεγάλα κομμάτια βράχων αποκόπτονται από τα πρανή και με το χρόνο και τη βοήθεια του νερού της βροχής γλιστρούν προς τα βάθη της ρεματιάς. Σιγά σιγά οι βράχοι διαλύονται από το νερό και αποκτούν ένα σφαιρικό σχήμα. Η διάβρωση γίνεται πιο έντονη κατά μήκος της στρώσης του βράχου και έτσι σχηματίζεται και η περιμετρική αυλακιά. Όλες λοιπόν οι πίττες είναι κομμάτια βράχου που αποκόπηκε από την κορυφή του λόφου, γλίστρησαν στα χαμηλά και διαλύθηκαν από το νερό της βροχής παίρνοντας το σχήμα που έχουν σήμερα.
Γύρω από την πρώτη πίτα μπορούμε τους φθινοπωρινούς μήνες να δούμε ανθισμένους κρόκους (Crocus laevigatus) και την αγράμπελη (Clematis cirrhosa) να αναρριχάται σε βράχια και κλαδιά δένδρων.

Ξαναβρίσκοντας τον παλιό χωματόδρομο ακολουθούμε πλέον πορεία ανοδική για τις επόμενες πίτες περνώντας δίπλα από όμορφους ελαιώνες, συστάδες με βελανιδιές και φρυγανική βλάστηση. Στην επόμενη διασταύρωση με το μεγάλο τετράγωνο βράχο και την ελιά (S6) ακολουθούμε πορεία προς τα βορειοανατολικά, αφήνοντας το χωματόδρομο για να ακολουθήσουμε  ένα μονοπάτι στα άκρα ενός ελαιώνα. Στον επόμενο χωματόδρομο (S8) συνεχίζουμε πορεία προς τα ανατολικά, περνώντας δίπλα από μια μικρή δεξαμενή με νερό που το χειμώνα λειτουργεί ως δεξαμενή κατσιγάρων (αποβλήτων ελαιοτριβείων). Μετά από 100 περίπου μέτρα βλέπουμε μέσα σε διπλανό ελαιώνα τμήματα από γωνιώδεις βράχους καθώς και μια ακόμα μικρή πίτα (I7). Στα επόμενα μέτρα εμφανίζεται μπροστά μας η επόμενη, πίττα που είναι και η μεγαλύτερη και πιο χαρακτηριστική της περιοχής (I8). Το βορειοανατολικό της τμήμα σκεπάζεται από ένα μεγάλο κισσό δίπλα από τον οποίο μπορεί κανείς να σκαρφαλώσει πάνω σε αυτήν. Στα πρανή του βράχου υπάρχουν αρκετά απολιθώματα δίθυρων (μύδια, pecten )και αχινών (clypeaster sp.), ενώ στην πλατιά επιφάνεια της πίττας υπάρχουν μικρές κοιλότητες που μπορούν να συγκρατήσουν λίγο νερό της βροχής και ονομάζονται στην Κρήτη «αρόλιθοι».
Από το σημείο αυτό το μονοπάτι έχει κυρίως φυσιολατρικό ενδιαφέρον αφού διασχίζει παλαιούς και νέους ελαιώνες, περιοχές με βελανιδιές, φρυγανική βλάστηση με πλήθος αγριολούλουδων και τα πετρώματα είναι κυρίως ψαμμίτες. Ακολουθώντας το χωματόδρομο προς τα ανατολικά συναντούμε διασταύρωση με άλλο ανηφορικό δρόμο (S9), που κατά τμήματα είναι τσιμεντοστρωμένος και αρχίζουμε την ανάβαση προς τα βόρεια. Προσπερνάμε πρώτα ένα χωματόδρομο – μονοπάτι προς τα δυτικά (S10) και μετά έναν άλλο μικρό χωματόδρομο που κατηφορίζει προς τα ανατολικά  (S11) συνεχίζοντας την πορεία μας προς το λόφο. Μετά από μερικές δεκάδες μέτρα, συναντούμε ένα άλλο, καλοστρωμένο χωματόδρομο (I9) που ανηφορίζει ακόμα περισσότερο και οδηγεί τελικά στον ασφαλτοστρωμένο επαρχιακό δρόμο Πρινιά - Ασιτών και μέσω αυτού στο λόφο της Πατέλας και την αρχαία Ριζηνία.
Εδώ ο περιπατητής θα επιλέξει εάν θα συνεχίσει για μια επιπλέον ώρα το ανηφορικό περπάτημά του για να καταλήξει μετά από 2,2 χιλιόμετρα περίπου στο εκκλησάκι του Αγ. Παντελεήμονα στην Πατέλα και στην αρχαία Ριζηνία ή θα ακολουθήσει πορεία προς τα δυτικά για να επιστρέψει προς τη ρεματιά.
Κατά μήκος της διαδρομής προς τη ρεματιά,  προσπερνούμε μια διασταύρωση με μικρό κατηφορικό χωματόδρομο (S16) και συναντούμε πρανή με πολλά είδη της άγριας χλωρίδας όπως ορχιδέες, (Orchis sp.), ανεμώνες (Anemone coronaria), ίριδες (Iris unguicularis ssp. cretensis), άγρια γεράνια (Geranium sp.) και άγριο αγιόκλημα.(Lonicere etrusca)(I17). Σε μια χαρακτηριστική διασταύρωση (S17) θα συναντήσουμε μια μεγάλη συκιά και μια χαρακτηριστική αγριοβελανιδιά,(Quercus pubescens) τις οποίες θα προσπεράσουμε συνεχίζοντας την πορεία προς τα δυτικά για να συναντήσουμε άλλον χωματόδρομο (S18) που φαίνεται να έρχεται από το χωριό Πρινιάς. Αφού διασχίζουμε ένα όμορφο τοπίο με καλλιέργειες, βελανιδιές και κυπαρίσσια (Cupressus sempervirens) και προσπεράσουμε έναν ακόμη μικρό χωματόδρομο (S19) θα κατηφορίσουμε προς τη ρεματιά για να φτάσουμε ξανά στο σημείο που στρίψαμε για την μεγάλη πίτα (μεγάλο βράχο και ελιά) (S6).
Από το σημείο αυτό όμως θα ακολουθήσουμε πλέον πορεία προς τα δυτικά για το μεγάλο Χάρακα (S7). Ο χωματόδρομος διέρχεται από ένα μικρό ρέμα και στη συνέχεια από ανάμεικτα τοπία με καλλιέργειες και συστάδες βελανιδιών και φρυγανική βλάστηση. Στην πρώτη διασταύρωση (S20) θα στρίψουμε λίγο βόρεια ώστε να προσεγγίζουμε τη βάση του «Χάρακα». Ο μυτερός βράχος (I14) αν και μοιάζει να έχει κοπεί στη μέση σαν να ήταν βούτυρο (εξ’ ου και η σχετική ονομασία) είναι στην ουσία ένα τμήμα κροκαλοπαγούς ασβεστολίθου ηλικίας πιθανόν 12-13 εκατ. χρόνων, που φαίνεται να έχει ανορθωθεί με αποτέλεσμα η στρώση του να είναι πλέον κατακόρυφη. Σχηματίζεται έτσι μια ορθοπλαγία ύψους 30-40 μέτρων την οποία αγκαλιάζει ένας θεόρατος κισσός. Εξαιτίας των κάθετων βράχων πολλά αρπακτικά πουλιά όπως θα γεράκια φωλιάζουν εκεί. Ακολουθώντας ένα μικρό μονοπάτι στην άκρη του ελαιώνα (S21) μπορούμε να προσεγγίσουμε την κορυφή του «Χάρακα» από τη  δυτική πλευρά. Με λίγο σκαρφάλωμα μπορούμε να φτάσουμε στην κορυφή του και να απολαύσουμε την εντυπωσιακή θέα όλης της περιοχής. Γύρω από το «Χάρακα» θα βρούμε μια πληθώρα άγριων φυτών και λουλουδιών όπως τους φθινοπωρινούς κρόκους, (Crocus sp.) άγριο αγιόκλημα, άγριο σέλινο (Smyrnium olusatrum) και νεραγκούλες,(Ranunculus sp.) όπως και την ενδημική πετρομάρουλα (Petromarula pinnata) στους κάθετους βράχους.
Για την επιστροφή μας στη θέση στάθμευσης συνεχίζουμε προς τα νότια το χωματόδρομο που αφήσαμε προηγούμενα (S20) και προσπερνούμε μια διασταύρωση (S22) μέχρι να συναντήσουμε μέσα στη ρεματιά άλλο χωματόδρομο που ακολουθεί την πορεία του ρέματος προς τα βόρεια (S23). Μετά από μερικές δεκάδες μέτρα ο δρόμος συνεχίζει πάνω στο παλιό καλντερίμι (Ι15) που συνέδεε τη Μεσαρά με το Ηράκλειο πριν την έλευση του αυτοκινήτου. Για να προσεγγίσουμε το χώρο στάθμευσης μπορούμε είτε να συνεχίσουμε μέχρι να ξαναβρούμε την αρχή της πορείας μας (S3) ή να κόψουμε δρόμο μέσα από τους θαμνότοπους ακολουθώντας το μονοπάτι από την άκρη των ελαιώνων (S2). Το μονoπάτι αυτό θα μας οδηγήσει (S1) στη θέση με τα «Ψωμιά του Διά» (I3) απ’ όπου θα φτάσουμε ξανά στη θέση στάθμευσης στην αρχή του μονοπατιού (Ι2)

Διαδρομή προς Πατέλα – Ριζηνία
Η διαδρομή προς το Λόφο Πατέλα απαιτεί λίγο παραπάνω περπάτημα χωρίς όμως να δυσκολεύει έναν μέσο περιπατητή σε κανένα σημείο της διαδρομής. Στο μεγαλύτερό της τμήμα, μετά τη διασταύρωση του κανονικού μονοπατιού (Ι9), είναι ανηφορική και ακολουθεί το χωματόδρομο (S13) που καταλήγει στον επαρχιακό δρόμο Πρινιά – Ασσιτών, περνώντας δίπλα από καλλιέργειες και θαμνότοπους. Στην αρχή της διαδρομής θα συναντήσουμε κομμάτια βράχων μικρότερα από τις «Πίτες» που έχουν και αυτά κατρακυλήσει από την Πατέλα. Σε κάποια από αυτά θα βρούμε απολιθώματα από αχινούς (clypeaster) (I10), ενώ σε έναν μεγαλύτερο (I16) θα δούμε μια εντυπωσιακή συνύπαρξη ελιάς (Olea europaea), πρίνου (Quercus coccifera), συκιάς (Ficus carica) και σφενταμιού (Acer sempervirens). Μετά από μια διαστάυρωση με χωματόδρομο στα ανατολικά (S14) καταλήγουμε στην επαρχιακή οδό Πρινιά – Ασιτών (S15).
Η πορεία στην επαρχιακή οδό χρειάζεται προσοχή παρόλο που η διέλευση αυτοκινήτων δεν είναι συχνή. Από τη θέση στάθμευσης ξεκινά το μονοπάτι που καταλήγει στην κορυφή της Πατέλας και στον Άγιο Παντελεήμονα. Ο χώρος είναι αρχαιολογικός και έχει σχετική φύλαξη (I11). Στην κορυφή η θέα προς το Ηράκλειο είναι μαγευτική, ενώ οι κάθετοι βράχοι στον μαργαικό ασβεστόλιθο σχηματίζουν εντυπωσιακούς γκρεμνούς που σκεπάζονται από κισσούς (I12). Ο Άγιος Παντελεήμονας είναι κτισμένος πάνω σε ένα φυσικό μπαλκόνι στη βόρεια άκρη του λόφου (I13). Σε όλη τη διάρκεια του έτους θα συναντήσουμε πολλά είδη ενδημικών και μη φυτών της Κρήτης όπως αγριονεραγκούλες (Ranunculus creticus), κρεπίδες (Crepis rubra) και βερμπάσκο (Verbascum macrurum).
 
Δυσκολίες – Κίνδυνοι
Η διαδρομή δεν εμπεριέχει σημαντικές δυσκολίες ή κινδύνους. Στο μεγαλύτερό της μέρος (εκτός της διαδρομής προς Ριζηνία) κινείται σε αγροτικούς δρόμους ή μονοπάτια. Ακόμη και το τμήμα της επαρχιακής οδού στην πορεία για Ριζηνία είναι πολύ χαμηλής κίνησης, ώστε με στοιχειώδη προσοχή να μην υπάρχουν κίνδυνοι. Αυξημένη προσοχή χρειάζεται στα τμήματα της αναρρίχησης στο «Χάρακα» όπως και η κίνηση εκτός μονοπατιών στην Πατέλα, λόγω των απότομων γκρεμνών.
Για σχολικές ή άλλες οργανωμένες εκδρομές το τέλος της διαδρομής μπορεί να είναι στο χώρο στάθμευσης της Ριζηνίας.
Καθώς δεν υπάρχουν πηγές πόσιμου νερού σε όλο το μήκος της διαδρομής συνίσταται, η εξασφάλιση της απαραίτητης ανά περίπτωση ποσότητας.
Ιδιαίτερες προφυλάξεις όσον αφορά στις καιρικές συνθήκες απαιτούνται μόνο κατά την ανάβαση στην Πατέλα κυρίως λόγω των ανέμων και της πιθανότητας καταιγίδων και κατά τους θερινούς μήνες όπου η θερμοκρασία μπορεί να είναι αρκετά υψηλή.

Χρήσιμα Τηλέφωνα:
Δήμος Αγίας Βαρβάρας: 28940 23741-2
Αστυνομικό τμήμα Αγίας Βαρβάρας: 28940 22209
Φυσικό Πάρκο Ψηλορείτη, ΑΚΟΜΜ, Ανώγεια: 28340 31402


 
Top